#scienceworks, Bilim

Bilim Nasil Isler?

Bilimin nasil isledigine dair guzel bir ornek yasandi kisa sure once. Gectigimiz Ekim ayinda Science‘da yayinlanan bir makale Etiyopya’dan 4500 yillik bir genomun bir miktar Avrupali ve Neandertal genomu tasidigini bildiriyordu. Bu insan populasyonlarinin tarihi degistirecek bir calismaydi. Zira, oncesinde Afrika’dan cikistan sonra geri donus oldugunu bilsek de Avrupali genomunun Etiyopya’ya kadar ulasmis olacagini tahmin etmiyorduk. Dahasi, Neandertaller ile Avrupa’da karsilasmis olan Homo sapiens, Afrika’ya geri donerken bir miktar Neandertal genomu da tasimisti. Bu ilginc bilgi elbette hemen yayildi, uzunca tartisildi.

Yapilan calismanin verilerini yayinlamak bilimin evrenselligi ve tekrarlanabilirligi acisindan buyuk onem tasiyor, bu sekilde baskalari da ayni sonuclari tekrar etme firsati buluyor ve calismalar seffaf hale geliyor. Ayni sekilde bu calismanin verileri de yayinlandi, muhtemelen bu sonuctan suphe duyan David Reich ve Pontus Skoglund ayni verilerle analizleri tekrarliyorlar. Ve bingo! Calisma tekrarlanabilir degil! Yapilan analizler, makaledeki sonuclari dogrulamiyor.

Bu gelisme uzerine, analizleri tekrarlayan ekip hemen calismanin sahipleriyle iletisime geciyor, ellerindeki sonuclari paylasiyor. Bunun uzerine ekip, asil calismadan uc ay sonra bir hata raporu paylasiyor.

Sahsi fikrim, ilk hata degerlendirmesini gordugumde, bu tip hatalarin olabilecegi yonundeydi. Bir takim analizleri yaparken atladiginiz noktalar olabilir, ancak boylesine beklenmeyen sonuclarla karsilastiginizda hemen uzerine atlamamakta yarar var.

Birkac gun sonra Ewen Callaway Nature‘da konuyu haberlestirdi. Haberde ekibin konuya dair gorusune basvurulmus. Orada bir cumle dikkatimi cekti:

The researchers did have a script that they could have run to harmonize the two software packages, says Manica, but someone forgot to run it.

Yani vatandas diyor ki biz aslinda scripti yazip hazirladik da calistirmayi unuttuk. Durumun hala kotu niyetli oldugunu dusunmuyorum. Yalniz su var: Arkadas boyle bir sonuctan hic mi suphelenip, donup bakmazsin? Beklenen bir sonucta dikkatinden kacar da bu sonucu nasil kontrol etmezsin? Belli ki sonucun heyecanina kapilip atlanmis, ilginc. Duzeltilmesi de ekip acisindan bir erdem tabii. Ancak Science‘i acip baktigimizda makalede hala ne bir uyari ne de bir duzeltme var. Callaway’in yazisindaki ilginc bir ayrinti:

When asked to confirm whether and when it would publish the researchers’ update, a representative for Science said the journal couldn’t yet comment.

Yani herkes bunu konusurken, Science en ufak bir uyari koymaya bile tenezzul etmedi. Tabii ki Nature rakibinin uzerine gidecektir bu anlamda. Ancak, bilimin sermaye iliskisi burada yakici hale geliyor. Makalenin basliginin degisip degismeyecegi bile soru isareti. OpenScience bu anlamda buyuk onem tasiyor.

Su yazi da konuyla ilgili onemli ve guzel bir yazi. Soz konusu ornekten cikarilmasi gereken dersleri yazmis Matthew Cobb

Iste bilimin nasil calistigiyla ilgili guzel bir ornek. Kumulatif ilerleme dedigimiz sey belki de bu. Birileri yapar, birileri yanlislar, bilim yolunu bulur. Bilimsel dunyada pek oyle gizli kalan bir sey olmaz. Yaptiginiz yanlislari birileri elbet gelir duzeltir. Bilimin sermayeyle olan isbirliginden sakat sonuclar dogar, duzeltilemeyen bilim bilim degildir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir